Φθινοπωρινή σονάτα – Cinefreaks.gr Cinefreaks.gr

Φθινοπωρινή σονάτα

Είδος: , ,
Έτος παραγωγής:
Σκηνοθεσία:
Σενάριο:
Ηθοποιοί: , , ,
Βαθμολογία Χρηστών:
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (No Ratings Yet)
Loading...

Ingmar Bergman, Ingrid Bergman, Liv Ullmann. Συνάντηση γιγάντων του Σκανδιναβικού σινεμά σε μία ταινία που κάθε σινεφίλ που σέβεται τον εαυτό του οφείλει να δει.

Είναι πολύ δύσκολο να μιλήσει κανείς για μία ταινία που στον πυρήνα της κάνει φιλοσοφία. Και αυτό γιατί ο κινηματογράφος είναι πολύ ευνοϊκότερο μέσο για τη φιλοσοφική αναζήτηση  απ’ ό, τι η ανθρώπινη γλώσσα. Η γλώσσα περιγράφει, έμμεσα, τη στιγμή που ο κινηματογράφος αποτυπώνει, άμεσα. Γι’ αυτό και θεωρώ ότι όταν ο καλός κινηματογράφος (με ό, τι μπορεί αυτό να συνεπάγεται) αγγίζει ανεπαίσθητα το χώρο της φιλοσοφίας το αποτέλεσμα είναι τουλάχιστον εντυπωσιακό.

1356265530_2

Στη συγκεκριμένη περίπτωση ο «καλός κινηματογράφος» χτίζεται από τον Bergman για τον οποίο κάθε σύσταση είναι απλώς περιττή. Στη Φθινοπωρινή Σονάτα του επιχειρεί να αναδείξει μία σκληρή αναμέτρηση μεταξύ μάνας και κόρης. Η Eva (Liv Ullmann) ζει με τον πάστορα σύζυγό της στο πρεσβυτέριο τους. Μετά από 7 χρόνια συνεχούς απουσίας την επισκέπτεται η μητέρα της, Charlotte, διάσημη πιανίστρια μεγάλου βεληνεκούς. Η τελευταία πάσχει από μία ελαφρά κατάθλιψη, εξαιτίας του θανάτου του φίλου της.

Παρακολουθώντας την εξέλιξη της συνάντησης των δύο αυτών γυναικών γίνεται ολοένα και πιο ξεκάθαρη η αντάρα και η συναισθηματική αστάθεια που καλλιεργήθηκε και στις δύο γυναίκες όλα αυτά τα χρόνια, καθώς και το γεγονός ότι ουδέποτε μίλησε η μία στην άλλη γι’ αυτό. Σταδιακά έρχονται στο φως καινούρια γεγονότα, που ανασύρουν νέα, κρυμμένα συναισθήματα, νέα παράπονα  και νέο πόνο. Μία διαδοχική σειρά αντιδράσεων, από την προσποιητή χαρούμενη επανασύνδεση στις πρώτες δονήσεις  και, από εκεί, στη μεγάλη έκρηξη που θα δώσει τη θέση της στην τελική ισορροπία.

large_autumn_sonata_blu-ray_X01

Από τους διαλόγους (που, βεβαίως, είναι το μεγάλο χαρτί που παίζει η ταινία) γίνεται σαφής μία περίπτωση τρομακτικής, σχεδόν τερατώδους και σίγουρα καταστροφικής παραμέλησης της Eva και της ανάπηρης αδερφής της, Helena, (Lena Nyman) από τη διάσημη μαμά, η οποία ευθαρσώς παραδέχεται κάποια στιγμή ότι «πάντα νιώθω ότι μου λείπουν τα παιδιά μου, το σπίτι μου. Όταν όμως είμαι σπίτι πάντοτε συνειδητοποιώ ότι δεν είναι αυτό που ποθώ.» Από την άλλη, εξοικειωνόμαστε και με την οπτική της Charlotte, η οποία αν και  φαινόταν πως δεν είχε ποτέ την παραμικρή ιδέα για ό, τι συνέβαινε στα υπόλοιπα μέλη της οικογένειάς της, πόσο μάλλον για το γεγονός ότι αιτία ήταν και είναι αποκλειστικά η ίδια, σε μία στιγμή τεράστιας ευαισθησίας ομολογεί: «Πάντα σε φοβόμουν… Φοβόμουν τις απαιτήσεις σου».

Η σύγκρουση των δύο είναι μάλλον συγκλονιστική, αφού η μία παρουσιάζεται ως καθρέφτης της άλλης και τα τραύματα της μίας φαίνεται να πληγώνουν βαθιά την άλλη. Και οι δύο ηρωίδες παρουσιάζονται να βιώνουν μία διαρκή εσωτερική πάλη με μόνη ανάγκη να αγαπήσουν και να αγαπηθούν.

Η σφραγίδα του Bergman αποτυπώνεται στο γεγονός ότι αυτή η αναμέτρηση μάνας και κόρης προχωρά λίγο βαθύτερα προκειμένου να ξύσει δικές μας πληγές, να μας βάλει να αναμετρηθούμε με τους δικούς μας δαίμονες, στο έλεος της δικής μας ανάγκης για αγάπη και στοργή. Οι διάλογοι κυλούν πάνω σε μία φιλοσοφική βάση, η οποία κατατρώγεται από ερωτήματα και προβληματισμούς για τον έρωτα, το θάνατο, την οικογένεια, τη μητρική στοργή, την αλήθεια και το ψέμα.

megali

Όλο αυτό το παιχνίδι εξουσίας (συναισθηματικής, που είναι η πιο ισχυρή) συνοδεύεται από τις σονάτες του Σοπέν, του Χέντελ και του Μπαχ. Προσωπικά δεν είμαι η καλύτερη φίλη της κλασικής μουσικής (για την ακρίβεια μάλλον δεν έχω την εξοικείωση  που θα μου επέτρεπε να είμαι) αλλά ένιωσα πραγματικά ότι δεν θα μπορούσε να συνοδεύεται καλύτερα η ταινία από άλλη μουσική. Υπάρχει σχεδόν μία συνομιλία μεταξύ των δύο ειδών. Μάλιστα, δεν είναι τυχαία η επιλογή του τίτλου της ταινίας. Η σονάτα ως μουσική φόρμα αποτελείται από τρία στάδια. Στο πρώτο παρουσιάζονται δύο ιδέες, δύο διαφορετικά μοτίβα. Στο δεύτερο, τα μοτίβα αυτά συνδιαλέγονται αντιπαραθετικά, ενώ στο τρίτο και τελευταίο στάδιο, επανέρχονται στην αρχική τους μορφή. Η σύγκλιση είναι φανερή. Μητέρα και κόρη εμφανίζονται αρχικά αποστασιοποιημένες και διαφορετικές, η κάθε μια με τη ζωή που έχει επιλέξει να ζει. Σε ένα δεύτερο στάδιο παρασύρονται σε έναν εσωτερικό διάλογο μέχρι την οδυνηρή σύγκρουση και, τελικά,  επανέρχονται στην αρχική τους κατάσταση, με τη μόνη διαφορά, ότι τώρα ξέρουμε τι κρύβεται βαθιά, κάτω από την επιφάνεια.

autumnsonata0

Επί τη ευκαιρία θα ήθελα να πω δύο λόγια για το τέλος, που είναι για μένα πάρα πολύ δυνατό μέσα στην απλότητά του. Η μεγάλη έκρηξη, όπου η ένταση που συσσωρεύεται καθ’ όλη τη διάρκεια της ταινίας κορυφώνεται, ακολουθείται από ένα απίστευτο πισωγύρισμα, που ακυρώνει τα πάντα. Η Charlotte φεύγει από το σπίτι και με το που αλλάζει περιβάλλον φαίνεται να ξεχνά τα πάντα και να ξαναβρίσκει την παλιά καλή της ταυτότητα, ως διάσημη πιανίστρια. Η Eva λίγες μέρες μετά, ξεχνά την πραγματική υπεύθυνη για αυτή την κατάσταση και,  πεπεισμένη ότι εκείνη ευθύνεται για την αποχώρηση της μητέρας της, της γράφει ένα γράμμα συγγνώμης. Νομίζω δεν υπάρχει πιο εύστοχο σχόλιο για το κλείσιμο από αυτό που έκανε ο ίδιος ο Bergman: «Με αυτό τον τρόπο το μίσος τους τσιμεντώνεται για πάντα».

Ullmann και  Bergman δίνουν καταπληκτικές ερμηνείες, επιβεβαιώνοντας τις βλέψεις του σκηνοθέτη για το συγκεκριμένο δίδυμο. Η ταινία, που έμελλε να είναι το κύκνειο άσμα της  Ingrid Bergman, τιμήθηκε, μεταξύ άλλων, με τα βραβεία Χρυσής σφαίρας ξενόγλωσσης ταινίας 1978 κι ερμηνείας για την ίδια από πολλές ενώσεις Αμερικανών κριτικών, ενώ διεκδίκησε επίσης Όσκαρ ερμηνείας και σεναρίου.