Terry Gilliam - Σκηνοθέτης ή ακροβάτης μεταξύ ονείρου και πραγματικότητας; – Cinefreaks.gr Cinefreaks.gr

Terry Gilliam – Σκηνοθέτης ή ακροβάτης μεταξύ ονείρου και πραγματικότητας;

Πρόσωπα | 6-3-2019 |

Η αγάπη μου για την ταινία ” 12 πίθηκοι” με οδήγησε στο να δω όλη τη φιλμογραφία του Terry Gilliam.

Διαπίστωσα ότι οι “12 πίθηκοι” είναι η πιο mainstream ταινία του, ενώ σχεδόν όλες οι υπόλοιπες δεν απευθύνονται στο ευρύ κοινό.

Γενικά το σινεμά του Gilliam είναι υπερβολικά καλλιτεχνικό. Δημιουργεί φανταστικούς, παραμυθένιους, ονειρικούς και άλλοτε εφιαλτικούς κόσμους με μεγαλειώδη και επικά σκηνικά και εφέ. Είναι σαν βουτιά στο υποσυνείδητο, σε όνειρο, σε παραίσθηση ή στο μυαλό ενός παράφρονα.

Δεν είναι όλοι διατεθειμένοι να τον ακολουθήσουν σε αυτό το ταξίδι και ακόμα και αν είναι, δεν είναι σίγουρο ότι θα περάσουν καλά.

Μέσα από επιβλητικά σκηνικά, μεγαλειώδη και περίεργα, θέλει να εντυπωσιάσει και να φέρει στη ζωή κόσμους εξωπραγματικούς. Παθιασμένος καλλιτέχνης, δεν αλλάζει και δεν κάνει εκπτώσεις στο όραμά του, όπως φάνηκε και στην τελευταία του ταινία, το ” Ο άνθρωπος που σκότωσε τον Δον Κιχώτη”, που πάλευε να τη δημιουργήσει για είκοσι χρόνια!

Έχει να επιδείξει μια εντυπωσιακά συμπαγή και πρωτότυπη φιλμογραφία, με χαρακτηριστική οπτική, θεματική και ύφος, που δύσκολα βρίσκει μιμητές. Όλες του οι ταινίες έχουν στο επίκεντρό τους έναν, συχνά τραγικό, ήρωα σε ταξίδι αναζήτησης, λύτρωσης ή φυγής από την πραγματικότητα. Τον γοητεύουν τα μεσαιωνικά παραμύθια, η επιστημονική φαντασία, οι ψυχικές ασθένειες, καθώς και οι εξαρτήσεις και αποτελούν θεματικές των έργων του.

Ας ταξιδέψουμε στην φιλμογραφία του:

1969 – 1983: Οι καθοριστικές συνεργασίες με τους Monty Python…

Αν και Αμερικανός, ξεκίνησε το 1969 με τη θρυλική βρετανική κωμική ομάδα Monty Python (Graham Chapman, Eric Idle, Terry Gilliam, Terry Jones, John Cleese και Michael Palin), όπου όλοι μαζί πρωταγωνιστούν και γράφουν τα σενάρια για το τηλεοπτικό show τους, το “Monty Python’s Flying Circus”, με κωμικά και σατιρικά σκετσάκια για τον μεσαίωνα, το σύγχρονό βρετανικό τρόπο ζωής και διάφορα άλλα. Η πρώτη τους ταινία είναι το “Monty Python and the Holy Grail”, που μαζί με τον Terry Jones σκηνοθετεί, με τις ξεκαρδιστικές περιπέτειες του Βασιλιά Αρθούρου και των Ιπποτών της Στρογγυλής Τραπέζης που αναζητούν το Ιερό Δισκοπότηρο!

Στη συνέχεια είναι το “Jabberwocky” το 1977, η πρώτη προσωπική του ταινία, όπου σκηνοθετεί και γράφει το σενάριο, το οποίο είναι βασισμένο σε ένα ποίημα του Lewis Caroll και στο πνεύμα της κωμωδίας των Monty Python. Εκτός από τον ίδιο πρωταγωνιστούν οι Michael Palin και Terry Jones από τους Monty Python. Πρόκειται για ένα μεσαιωνικό παραμύθι, όπου ένας άσχετος νεαρός χωρικός θεωρείται η ελπίδα του Βασιλείου, καθώς νομίζουν πως είναι αυτός που θα σκοτώσει το τέρας Jabberwocky που τους τρομοκρατεί.

Το 1979 γράφει μαζί με τους υπόλοιπους Monty Python το σενάριο για την καλύτερη – κατά γενική ομολογία – ταινία τους, το “Life of Brian”, όπου πρωταγωνιστεί με όλη την ομάδα, αλλά δε σκηνοθετεί. Η ταινία διαδραματίζεται στα χρόνια του Ιησού, όπου ο Brian, που γεννήθηκε σε ένα στάβλο δίπλα από τον Ιησού, θεωρείται από όλους προφήτης και μπλέκεται σε ξεκαρδιστικές περιπέτειες!

Το 1981 σκηνοθετεί τη δεύτερη προσωπική του ταινία, το “Time Bandits”, όπου γράφει το σενάριο μαζί με τον Michael Palin και πρωταγωνιστεί ο ίδιος, μαζί με τους John Gleese, Ian Holm, Sean Connery και Michael Palin. Πρόκειται για ένα περιπετειώδες παραμύθι, όπου ένα παιδί ταξιδεύει από εποχή σε εποχή με μια ομάδα νάνων στην αναζήτηση ενός θησαυρού και συναντάει τον Βασιλιά Αγαμέμνονα, τον Robin Hood, τον Ναπολέοντα και τον Θεό!

Σειρά έχει τo 1983 η επόμενη περιπέτεια των Monty Python, το “The meaning of Life”, όπου ο Γκίλιαμ σκηνοθετεί μαζί με τον Terry Jones και γράφει το σενάριο και πρωταγωνιστεί μαζί με όλη την ομάδα σε ξεκαρδιστικά σκετσάκια για κάθε φάση της ζωής και το νόημά της!


1985- 1991: Από το “Brazil”, στον δρόμο για τα Oscar… 

Το 1985 έχει την πρώτη του μεγάλη επιτυχία με την ταινία “Brazil”, μια επική περιπέτεια επιστημονικής φαντασίας, σε ένα δυστοπικό μελλοντικό κόσμο που θυμίζει το 1984 του George Orwell, με εντυπωσιακά σκηνικά. Πρωταγωνιστούν οι Jonathan Pryce, Bob Hoskins, Robert De Niro, Kim Greist, Ian Holm και Michael Palin και η ταινία κέρδισε δυο υποψηφιότητες για Oscar, πρωτότυπου σεναρίου και καλλιτεχνικής διεύθυνσης. Σε έναν εφιαλτικό και ανελεύθερο μελλοντικό κόσμο, ένας γραφειοκράτης αδυνατεί να διαχωρίσει την πραγματικότητα από τη φαντασία του και προσπαθεί να δραπετεύσει από όλα με τη γυναίκα των ονείρων του.

Το 1988 σκηνοθετεί και συνυπογράφει το σενάριο σε ένα ακόμα παραμύθι, αυτή τη φορά για τις τρελές και φανταστικές περιπέτειες ενός γερασμένου Βαρόνου, το “The Adventures of Baron Munchausen” που ήταν υποψήφιο για τέσσερα βραβεία Oscar: καλλιτεχνικής διεύθυνσης, κοστουμιών, οπτικών εφέ και make up. Πρωταγωνιστούν οι John Neville, Eric Idle, Jonathan Pryce και Uma Thurman.

Στην επόμενή του ταινία το 1991, το “The Fisher King”, είναι η πρώτη φορά που δε γράφει το σενάριο και δεν κάνει ταινία εποχής ή επιστημονικής φαντασίας, αλλά μια σύγχρονη, δραματική ταινία. Πρωταγωνιστούν οι εξαιρετικοί Jeff Bridges, Robin Williams και Mercedes Ruehl και είχε πολλές υποψηφιότητες για Oscar: καλλιτεχνικής διεύθυνσης, μουσικής, πρωτότυπου σεναρίου, πρώτου αντρικού ρόλου για τον Robin Williams και δεύτερου γυναικείου για την Mercedes Ruehl, η οποία το κέρδισε. Ένας επιτυχημένος ραδιοφωνικός παραγωγός (Bridges) ισοπεδώνεται ψυχολογικά όταν από ένα λάθος του θα προκληθεί μια τραγωδία. Όταν γνωρίσει έναν άστεγο ψυχικά ασθενή (Williams) και συνειδητοποιήσει ότι επηρεάστηκε από την ίδια τραγωδία, θα προσπαθήσει να τον βοηθήσει και να εξιλεωθεί. Παρά το βαρύ θέμα της, η ταινία έχει αρκετές κωμικές στιγμές χάρη στον υπερταλαντούχο και μαγικό Robin Williams!


1995 – 2005: Από τους “12 Πιθήκους”, στην παράνοια του “Tideland”. 

Το 1995 σκηνοθετεί κατά τη γνώμη μου το αριστούργημα της καριέρας του, το “Twelve Monkeys”, μια καθαρόαιμη περιπέτεια επιστημονικής φαντασίας, βασισμένη σε μια γαλλική ταινία μικρού μήκους του 1962, το “La Jettee”, με πρωταγωνιστές τους Bruce Willis, Brad Pitt, Madeleine Stowe, Christopher Plummer και David Morse και υποψήφια για δυο Oscar, κοστουμιών και δεύτερου αντρικού ρόλου για τον Brad Pitt. Σε ένα μελλοντικό κόσμο, κατεστραμμένο από μια πανδημία, οι λιγοστοί επιζήσαντες καταφέρνουν να στείλουν πίσω στο χρόνο έναν κρατούμενο (Willis) για να συγκεντρώσει πληροφορίες σχετικά με το πώς ξεκίνησε και πώς μπορεί να αποτραπεί η πανδημία. Λατρεμένη ταινία, με την τελευταία της σκηνή τόσο μαγευτικά γυρισμένη που δε θα την ξεχάσω ποτέ.

Σειρά έχει το “Fear and loathing in Las Vegas” το 1998, όπου ο Γκίλιαμ συνυπογράφει το σενάριο που βασίζεται σε βιβλίο του συγγραφέα Hunter S. Thomson και πρωταγωνιστούν οι Johnny Depp, Benicio Del Toro και Tobey Maguire. Ένα ψυχεδελικό road trip με άπειρο αλκοόλ και ναρκωτικά και κατάδυση στις παραισθήσεις και στην παράνοια.

Με την επόμενή του ταινία το 2005, το “The Brothers Grimm”, επιστρέφει στα μεσαιωνικά παραμύθια και αφηγείται τις περιπέτειες των γνωστών παραμυθάδων Αδελφών Grimm. Πρωταγωνιστούν οι Matt Damon, Heath Ledger, Monica Bellucci, Peter Stormare, Jonathan Pryce και Lena Headey.

Την ίδια χρονιά κυκλοφορεί και η πιο δύσκολη, η πιο βαριά του ταινία, όπου συνυπογράφει πάλι το σενάριο. Πρόκειται για το “Tideland”, με τους Jeff Bridges, Jennifer Tilly και Jodelle Ferland, όπου ένα μικρό κορίτσι με δυο ναρκομανείς γονείς καταφεύγει στον κόσμο της φαντασίας του για να επιβιώσει, όταν όλα γύρω του είναι άρρωστα και καταρρέουν. Πραγματικά εφιαλτική με βαρύ θέμα.


2009 – …σήμερα: Από την τελευταία ταινία του Heath Ledger, στο 20χρονο όραμα του Δον Κιχώτη…

Το 2009 κυκλοφορεί το “The Imaginarium of Doctor Parnassus”, μια ταινία που συζητήθηκε πολύ λόγω του θανάτου του πρωταγωνιστή της, Heath Ledger, πριν ολοκληρωθούν τα γυρίσματα, την αλλαγή του σεναρίου και το γεγονός ότι οι Johnie Depp, Jude Law και Colin Farrell που κλήθηκαν να υποδυθούν τον ίδιο χαρακτήρα με τον Heath Ledger, έδωσαν την αμοιβή τους στην οικογένειά του. Πρωταγωνιστούν ακόμα οι Christopher Plummer, Andrew Garfield, Tom Waits, Lily Cole και Peter Stormare και η ταινία ήταν υποψήφια για δυο βραβεία Oscar, καλλιτεχνικής διεύθυνσης και κοστουμιών. Ένα ακόμα παραμύθι, με εντυπωσιακά σκηνικά και εφέ, για ένα μυστηριώδη γέρο, τον Doctor Parnassus (Christopher Plummer), που έχει έναν περιοδεύοντα θίασο και υπόσχεται να κάνει πραγματικότητα τα όνειρα του κοινού, πίσω από μια κουρτίνα με έναν μαγικό καθρέφτη! Ταυτόχρονα έχει κάνει συμφωνία με τον Διάβολο (που τον υποδύεται ο εκπληκτικός Tom Waits) και προσπαθεί να τον εξαπατήσει.

Το 2013 επιστρέφει στην επιστημονική φαντασία με το “The Zero Theorem”, στο οποίο πρωταγωνιστούν οι Christoph Waltz, David Thewlis, Peter Stormare, Ben Whishaw, Tilda Swinton και Matt Damon. Στο μέλλον, ένας ιδιοφυής, αλλά αγοραφοβικός και περίεργος προγραμματιστής θα κληθεί να αποδείξει το Θεώρημα Μηδέν, ότι δηλαδή το σύμπαν καταλήγει στο τίποτα και η ζωή δεν έχει νόημα. Αρκετά ασυνάρτητη ταινία, χαμένη μέσα σε φαντασιώσεις και όνειρα και στην σταθερά υπερεαλιστική πραγματικότητα που δημιουργεί ο Gilliam.

Τελευταία του ταινία το περσινό “The man who killed Don Quixote”, το passion project του Gilliam που πάλευε να ολοκληρώσει για 20 χρόνια. Είχαν ξεκινήσει τα γυρίσματα και λόγω πλημμύρας στα σκηνικά διακόπηκαν και έχασε τη χρηματοδότηση. Τους πρωταγωνιστικούς ρόλους θα είχαν ο Jean Rochefort, ο οποίος μάλιστα αρρώστησε κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων και ο Johnny Depp. Το 2002 γυρίστηκε μέχρι και ντοκιμαντέρ για την «καταραμένη» παραγωγή της ταινίας, το “Lost in La Mancha”. Στα επόμενα χρόνια πολλές φορές προσπαθούσε να βρει χρηματοδότηση για να ξεκινήσει την ταινία και υπήρχαν φήμες ότι θα πρωταγωνιστήσουν οι John Hurt, Robert Duvall και Ewan McGregor και διάφοροι άλλοι.

Πρωταγωνιστούν οι Adam Driver, Jonathan Pryce, Stellan Skarsgard, Olga Kurylenko, Joana Ribeiro και Jordi Molla. Για μια ακόμα φορά ο Gilliam μας βυθίζει στην παράνοια ενός ήρωα και στην αναζήτησή του για την πραγματικότητα μέσα από τις παραισθήσεις, τα όνειρα και την φαντασία του. Ο Adam Driver υποδύεται έναν Αμερικανό σκηνοθέτη που γυρίζει μια ταινία για τον Δον Κιχώτη στην Ισπανία, όπου δέκα χρόνια νωρίτερα είχε γυρίσει ταινία για τη διπλωματική του εργασία στο ίδιο σημείο, πάλι με θέμα τον Δον Κιχώτη. Σιγά σιγά λοιπόν θα χάσει επαφή με την πραγματικότητα και θα βυθιστεί στον κόσμο του Δον Κιχώτη…


Διάβασα ένα επιτυχημένο σχόλιο στο IMDb στο λήμμα της ταινίας: “είναι βασικά μια ταινία για έναν θεατή, τον Terry Gilliam”! Αυτό μπορώ να πω πως ισχύει για αρκετές από τις ταινίες του. Ο Gilliam έχει ένα μοναδικό κινηματογραφικό στυλ. Οι ταινίες του έχουν παρόμοιες θεματικές, ροπή προς το παράλογο, μια μάλλον πεσιμιστική οπτική και είτε τις λατρεύεις, είτε δεν τις αντέχεις. Πέρα από τη δουλειά του με τους Monty Python, προτείνω να δείτε τα “Brazil”, “The Fisher King και “Twelve monkeys”, τις καλύτερες του ταινίες!