Ο ναζί Breivik, 2 ταινίες και το δικαίωμα ενός τέρατος στην μόρφωση και τη ζωή – Cinefreaks.gr Cinefreaks.gr

Ο ναζί Breivik, 2 ταινίες και το δικαίωμα ενός τέρατος στην μόρφωση και τη ζωή

Adapted, Eκτός Θέματος | 2-11-2018 |

Κάθε τι σημαντικό γεγονός, θετικό, αλλά κυρίως τραγικό για τον κόσμο μας, είναι πλέον στο σημερινό φτωχό σε νέες ιδέες μυθοπλασίας κινηματογραφικό σκηνικό, σίγουρο πως με τον έναν ή τον άλλο τρόπο θα μεταφερθεί στην μεγάλη οθόνη. Φέτος λοιπόν έχουμε 2 ταινίες για τα γεγονότα που εκτυλίχθηκαν στις 22 Ιουλίου 2011 στο Νορβηγικό νησί Utøya. Τα γεγονότα τότε είχαν συγκλονίσει όλο τον κόσμο. Μια δυνατή έκρηξη σκοτώνει και τραυματίζει πολλούς ανθρώπους στα κυβερνητικά κτήρια στο Όσλο. Οι περισσότεροι μιλούν για Ισλαμική τρομοκρατία. Λίγες ώρες μετά ακολουθεί η επίθεση στο camping της νεολαίας του Σοσιαλιστικού κόμματος στο νησί Utøya, όπου ο Breivik ντυμένος αστυνομικός αρχίζει να σκοτώνει όποιον βρει μπροστά του με το τραγικό απολογισμό των 77 νεκρών και εκατοντάδων άλλων τραυματιών.

Αντί για Ισλαμική τρομοκρατία, είχαμε τελικά μια αντι-ισλαμική τρομοκρατία με τον νεοναζί Breivik να αφήνει πίσω του πέρα των νεκρών και ένα ξενοφοβικό ναζιστικό μανιφέστο μιλώντας για την αλλοίωση της Ευρωπαϊκής και Νορβηγικής ταυτότητας από τους μετανάστες. Λίγο αργότερα θα ακολουθήσει η δίκη του, με τους ναζιστικούς του χαιρετισμούς και τις ιστορίες των θυμάτων του να συγκινούν τον κόσμο.

Δύο ταινίες έχουμε φέτος για τα συγκεκριμένα γεγονότα. Πρώτο ήρθε το Utøya 22. Juli του Erik Poppe, που διαγωνήστικε στο Φεστιβάλ του Βερολίνου τον περασμένο Φλεβάρη. Η ταινία επιλέγει να είναι κάτι σαν θρίλερ για την εφιαλτική 1,5 ώρα που πέρασαν στο νησί οι νέοι που δέχτηκαν την επίθεση από τον Breivik. Ο Poppe μας δείχνει το πόσο βαρύ σωματικά και ψυχολογικά ήταν το περιστατικό για όσους το έζησαν και επέζησαν καθώς περνούν από πολλά στάδια και σκέψεις μέσα σε αυτήν την ώρα: καταρχήν όλοι είναι μπερδεμένοι καθώς ο δράστης είναι ντυμένος αστυνομικός, ενώ έπειτα πολλοί πιστεύουν ότι τους επιτίθεται η αστυνομία ενώ τελικά όλοι καταλήγουν να κρύβονται στα απόκρημνα βράχια του νησιού για να σωθούν, χωρίς να έχουν ιδέα για το ποιόν του δράστη. Ταυτόχρονα οι περισσότεροι αντικρίζουν φίλους τους, συγγενείς ή άτομα που γνώρισαν πριν λίγο να κείτονται νεκρά ενώ οι ίδιοι προσπαθούν να διαφύγουν τον άγνωστο κίνδυνο. Η ταινία-θρίλερ τελειώνει με την άφιξη των πρώτων δυνάμεων της αστυνομίας στο νησί και την σωτηρία μέρους των νεαρών που ακολουθούμε σε όλη την ταινία.

Η δεύτερη προσέγγιση στα γεγονότα είναι η ταινία του Paul Greengrass, 22 July, που έκανε πρεμιέρα τον Σεπτέμβρη στην Βενετία, ενώ μπορείτε πλέον να το δείτε στο Netflix που αγόρασε τα δικαιώματά του. Ο σκηνοθέτης των Bloody Sunday και Captain Phillips, μας δείχνει τα γεγονότα της 22 Ιούλη μόνο στα πρώτα 30 λεπτά της ταινίας, καθώς φτιάχνει μία ταινία με δύο πρωταγωνιστές: από την μία τον Breivik και από την άλλη ένα από τα θύματά του, τον Viljar Hanssen που τραυματίστηκε θανάσιμα και έμεινε με θραύσματα σφαίρας στο κρανίο του που απειλούν ακόμη την ζωή του ανά πάσα στιγμή.

Ο Greengrass όπως ο ίδιος δήλωσε ήθελε να φτιάξει καταρχήν μια ταινία για το μεταναστευτικό, έχοντας επισκεφτεί την Labadoosa και έχοντας κάποιες σχετικές ιδέες. Ωστόσο διαπίστωσε ότι το μεταναστευτικό είναι ένα μέρος της ιστορίας του τι συμβαίνει στην Ευρώπη, με το γεγονός της 22 Ιουλίου να είναι μια σημαντική ιστορία που πρέπει να ειπωθεί και πάλι. Η ιστορία λοιπόν ακολουθεί τον Viljar, έναν νέο που θέλει έναν ανοιχτό κόσμο με όλους τους πολιτισμούς να συμβιώνουν αρμονικά, έναν άνθρωπο ακριβώς αντίθετο από τον Breivik, που όμως η επίθεση θα τον αφήσει με έναν σοβαρό μετατραυματικό σοκ, πέρα από τους τραυματισμούς του. Ο Viljar θα πρέπει να αντιμετωπίσει το δικαστήριο και την εικόνα του ανθρώπου που του κατέστρεψε την ζωή στο όνομα του μίσους και του ναζισμού.

Ο Greengrass επιλέγει να ριχτεί στα βαθιά καθώς κεντρικό πρόσωπο της ταινίας είναι ο δράστης, με τον σκηνοθέτη να προσπαθεί να εξηγήσει τον λόγο της επίθεσης και τον ψυχολογικό κόσμο του Breivik. Η αλήθεια είναι ότι το έργο αυτό είναι πολύ δύσκολο όχι μόνο γιατί το παρελθόν του Breivik που τον οδήγησε σε αυτές τις ιδέες είναι λίγο πολύ ένα μυστήριο, αλλά κυρίως γιατί είναι δύσκολο να εξηγηθεί από οποιοδήποτε μυαλό η δολοφονία 77 ανθρώπων και το απύθμενο μίσος που μπορεί να καλλιεργήσουν σε κάποιον οι φαρμακερές ιδέες του ναζισμού. Η ταινία καταλήγει στην κατάθεση του Viljar και στο συμπέρασμα του ότι ο αμετανόητος Breivik και οι όμοιοί του θα ηττώνται πάντα από τους αντίστοιχους Viljar που θα είναι πάντα περισσότεροι. Να δούμε για πόσο θα είμαστε περισσότεροι βέβαια, βλέποντας την πολιτική και κοινωνική κατάσταση που επικρατεί στην Ευρώπη και τον κόσμο.

Πέρα όμως από τα άκρα ενδιαφέροντα της ιστορίας μέχρι εκεί που την εμφανίζουν οι δυο ταινίες και κυρίως αυτή του Greengrass, η ιστορία δεν τελειώνει εκεί. Μάλιστα τα ειδησιογραφικά μέσα γέμισαν εκ νέου με ειδήσεις για τον Μπρέιβικ τον περασμένο μήνα καθώς ο νεοναζί μακελάρης αξίωσε το δικαίωμα στην μόρφωση και έτσι έγινε φοιτητής στο πανεπιστήμιο του Όσλο όπου σπουδάζει πολιτικές επιστήμες. Βλέπετε στην Νορβηγία δεν υπάρχει ποινή μεγαλύτερη από τα 21 χρόνια φυλάκισης η οποία μπορεί να επεκταθεί όταν δεν υπάρχει συμμόρφωση και μεταμέλεια. Οι αντιδράσεις στην χώρα ήταν μεγάλες με θύματα τις επίθεσης και φίλους τους να τάσσονται από την μία ή την άλλη πλευρά.

Ο Thomas, πρώην φοιτητής στο Όσλο, είχε φιλικές σχέσεις με πολλά από τα θύματα του Μπρέιβικ. Είπε στα μέσα: “Δεν μπορώ να σκεφτώ, ότι θα βγει από τη φυλακή, αλλά ακόμα και αν βγει, είναι καλύτερα να είναι ένας άνθρωπος μορφωμένος. Η εκδίκηση δεν είναι μέρος του ποινικού συστήματος, η αναμόρφωση είναι”, λέει στηλιτεύοντας την ουσία του θέματος. Ζούμε βλέπετε σε ένα κόσμο που ο νέος νεοφασίστας πρόεδρος της Βραζιλίας δηλώνει “Οι δολοφόνοι και οι κλέφτες πάνε στις φυλακές για να τιμωρηθούν, δε θα τους έχουμε και σε ξενοδοχεία αστέρων”. Στον ίδιο κόσμο που χώρες θέλουν να επαναφέρουν την θανατική ποινή, αλλά για να μη πάμε και τόσο μακριά στον κόσμο που ένας υποτιθέμενος κλέφτης κοσμηματοπωλείου λιντσάρεται μέχρι θανάτου μέρα μεσημέρι. Υπάρχει άραγε αριστερό και δεξί έγκλημα; Αριστερή και δεξιά δολοφονία; Υπάρχει βέβαια καθώς το μίσος για τους συνανθρώπους από την μία, και η πείνα με την εξαθλίωση από την άλλη, δε μπορούν να εξισώνονται σε ηθικό επίπεδο. Όμως από την άλλη μπορούμε να συμφωνήσουμε στο ελάχιστο: ότι ο νόμος πρέπει να είναι ένας και ίσος για όλους. Πρέπει να συμφωνήσουμε επίσης ότι δε πρέπει να είναι τιμωρητικός, αλλά να έχει σαν στόχο την επανένταξη του παρανομίσαντα στο κοινωνικό σύνολο, όχι για να κανέναν άλλο λόγο αλλά γιατί και οι ίδιες οι κοινωνίες μόνο να επωφεληθούν έχουν από ένα τέτοιο ποινικό και σωφρονιστικό σύστημα.

Σίγουρα είναι εύκολο να βάλουμε φυλακή όλους τους κλέφτες και ισόβια όλους τους δολοφόνους, το δύσκολο είναι να τους κάνεις να μη θέλουν ή να χρειάζονται να κλέψουν ή να δολοφονήσουν και σίγουρα η καλή παιδεία είναι ο δρόμος προς μια τέτοια κατεύθυνση. Είναι εύκολο να λιντσάρεις τον κλέφτη, είναι εύκολο να φωνάξεις φασίστα έναν Χρυσαβγίτη, ή κάποιον που αν και όχι Χρυσαβγουλο, μιλά άσχημα για τους πρόσφυγες. Δεν θα συμπαθήσουμε σίγουρα όλοι ο ένας τον άλλον, όμως ίσως μια καλύτερη παιδεία να κάνει λιγότερους όλους τους παραπάνω, ενώ σίγουρα θα φέρει έναν σημερινό ψιλορατσιστάκο στο μέρος μας, το μέρος των πολλών, όπως λέει ο Greengrass, αντί στην αγκαλιά των ομοϊδεατών του Μπρέιβικ.