Τα -κατά cinefreaks- καλύτερα μονοπλάνα στην ιστορία του σινεμά – Cinefreaks.gr Cinefreaks.gr

Τα -κατά cinefreaks- καλύτερα μονοπλάνα στην ιστορία του σινεμά

Αφιερώματα | 23-6-2015 |

Στο σινεμά πολλές φορές ακούγεται ο όρος “μονοπλάνο” ή “μονόπλανο” ή αγγλιστί long take ή one take και πάει λέγοντας… Τι είναι όμως το μονοπλάνο; Φίλε cinefreak ήρθε η ώρα να σε μορφώσουμε. Όταν σε μια ταινία παρακολουθούμε να διαδραματίζεται μία ή περισσότερες σκηνές στο ίδιο πλάνο, διάρκειας τουλάχιστον ενός λεπτού και χωρίς την παρεμβολή κάποιου κατ, τότε λέμε ότι αυτές οι σκηνές είναι γυρισμένες σε μονοπλάνο.

Και γιατί είναι σημαντικό το μονοπλάνο τέλος πάντων; Προς τι όλος ο ντόρος και ο πονοκέφαλος; Μα αγαπητέ μου, το καλό μονοπλάνο είναι ένα από τα πιο δύσκολα φιλμικά επιτεύγματα. Κι αυτό επειδή ο ρυθμός του δε χτίζεται από τα κοψίματα του μοντάζ, αλλά εσωτερικά, με την κίνηση της κάμερας και την εντός frame δράση. Ο σκηνοθέτης φτάνει στο σημείο να αναμετρηθεί με την τέχνη του, αφού δε συγχωρείται το παραμικρό λάθος (γιατί θα πρέπει μετά να γυρίσει όλο το πλάνο από την αρχή). Ωραία θα μου πεις. Είναι κάτι που πετυχαίνει δύσκολα. Και λοιπόν; Γιατί πολλοί σκηνοθέτες συνεχίζουν να το αποζητούν και να το προσπαθούν; Από ματαιοδοξία; Μήπως είναι απλά η λατρεία της φόρμας έναντι του περιεχομένου; Η απάντηση είναι απλή. Το μονοπλάνο αποτελεί έναν τρόπο κινηματογράφησης που προσφέρει μοναδική ατμόσφαιρα, που παρασύρει το θεατή προς όποια κατεύθυνση επιλέξει ο σκηνοθέτης. Το μονοπλάνο, στατικό ή μη, υπνωτίζει, ζαλίζει, ενθουσιάζει και παθιάζει. Δημιουργούς, κοινό και κριτικούς. Εξ ου και η τόσο μεγάλη φήμη του. Για του λόγου το αληθές, σου έχουμε συγκεντρώσει εδώ ορισμένα από τα πιο χαρακτηριστικά μονοπλάνα του σινεμά, έτσι ώστε να δεις με τα ματάκια σου περί τίνος πρόκειται.

Rope (1948), Alfred Hitchcock

Η ταινία αποτελείται εξ ολοκλήρου από 10 μονοπλάνα των 7-10 λεπτών έκαστο. Ο Χίτσκοκ φιλοδοξούσε να γυρίσει ολόκληρη την ταινία του σε ένα μονοπλάνο, αλλά αυτό τότε ήταν τεχνικώς αδύνατον, αφού η κινηματογράφηση γινόταν με φιλμ, το οποίο κυκλοφορούσε σε reel συγκεκριμένου μήκους. Έτσι, μόλις τελείωνε το φιλμ, έπρεπε να γίνει αλλαγή και να μπει καινούργιο reel στη μηχανή για να συνεχιστεί το γύρισμα. Στις μέρες μας βέβαια αυτό το πρόβλημα το έχει λύσει η ψηφιακή μηχανή. Εδώ πρέπει να αναφέρουμε ότι κάτι παρόμοιο έκανε πέρυσι ο Alejandro González Iñárritu με το “Birdman”, ο οποίος γύρισε περισσότερα του ενός μονοπλάνα και τα ένωσε στο μοντάζ δημιουργώντας την αίσθηση ενός μοναδικού μονοπλάνου καθ’ όλη τη διάρκεια της ταινίας. Παρ’ότι είχε τα τεχνικά μέσα να τη γυρίσει ολόκληρη σε ένα μονοπλάνο, προτίμησε μια λιγότερο ριψοκίνδυνη οδό.

Oldboy (2003), Park Chan-wook

Σχετικά μικρής διάρκειας μονοπλάνο, που έχει -δικαίως- μείνει στην ιστορία. Ο Park Chan-wook μας χάρισε ένα από τα πιο εξπρεσιονιστικά μονοπλάνα δράσης που έχουμε δει και ποτέ δε χορταίνουμε (μην το δοκιμάσετε στο σύζυγο ή το αφεντικό σας, θα πάτε μέσα και μετά θα ρίχνετε το φταίξιμο σ’ εμάς) .

Husbands and wives (1992), Woody Allen

Αυτό το μονοπλάνο μας δείχνει πόσο καλά μπορεί να λειτουργήσει η συγκεκριμένη φόρμα ακόμα και σε αυτοσχεδιαστικές σκηνές με πολλή πρόζα. Ο Woody Allen δεν είναι ένας ακόμα νευρωτικός ρεαλιστής. Είναι και ένας εξαιρετικός σκηνοθέτης.

Boogie nights (1997) και Μagnolia (2000), Paul Thomas Anderson

Τι να πω γι’αυτό το άτομο που ακούει στο όνομα Paul Thomas Anderson. Σας βρήκα δύο μονοπλάνα του που ξεχωρίζουν κατά την άποψή μου, από δύο ταινιάρες, που ντροπή σας αν δεν τις έχετε δει. Και τα δύο λειτουργούν αποτελεσματικότατα ως προς την ατμόσφαιρα (λέξη κλειδί) που θέλουν να περάσουν. Το πρώτο, μας μεταφέρει όλη τη λαμπερή ζάλη των ’70s – ’80s που χαρακτηρίζει την ταινία, ενώ το δεύτερο μας βάζει στην καρδιά του χαοτικού τηλεοπτικού παρασκηνίου.

 

 Professione: reporter (1975), Michelangelo Antonioni

Την προσοχή σας παρακαλώ. Εδώ σοβαρεύουν τα πράματα. Εδώ μπαίνει το ευρωπαϊκό σινεμά στο παιχνίδι και τα βάζει όλα στη θέση τους. Αντονιόνι (παύση) και Τζακ Νίκολσον (παύση) μαζί (θαυμασμός). Και κρεμασμένο σαγόνι απ’την ομορφιά. Το μονοπλάνο του τέλους αφηγείται μοναδικά το πέρασμα του χρόνου με μία αργή, σχεδόν μεθυστική περιστροφή της κάμερας κατά 180 μοίρες κάνοντάς τους άλλους να ψάχνονται.

Soy Cuba (1964), Mikhail Kalatozov

Κλασικό κινηματογραφικό διαμάντι.”Είμαι η Κούβα” είναι ο ελληνικός τίτλος της ταινίας και επίσης αίσχος και όνειδος αν δεν την έχετε δει. Σε σκηνοθεσία Mikhail Kalatozov, ο οποίος νωρίτερα είχε κάνει και το θρυλικό “Όταν πετούν οι γερανοί” .  Το μονοπλάνο στο ξενοδοχείο, όπου η κάμερα κατεβαίνει από τον ουρανό προς τα κάτω, δεν έχει γίνει με γερανό ούτε φυσικά με άλλο τεχνικό μέσο, παρά από χέρι σε χέρι, πολύ σταθερά και προσεκτικά, χάρη στους ανθρώπους του συνεργείου.

Hunger (2008), Steve McQueen

Πολύ μεγάλο στατικό μονοπλάνο συζήτησης, με ατμόσφαιρα (είπαμε, λέξη-κλειδί) που “ξυρίζει” και -όπως συμβαίνει με όλη την ταινία- εκπληκτική φωτογραφία. Εξαιρετική συζήτηση, by the way.

Ο θίασος (1975), Θόδωρος Αγγελόπουλος

Τα λόγια περιττεύουν. Πολύ χαρακτηριστική σκηνή από μια πολύ χαρακτηριστική ελληνική ταινία. Αξιέπαινη χρήση της κάμερας για πολλή ώρα (κανονικά το συγκεκριμένο μονοπλάνο διαρκεί λίγα λεπτά επιπλέον απ’το βίντεο), ευφυέστατο πολιτικό σχόλιο. Κάντε μια προσπάθεια να τη δείτε ολόκληρη την ταινία, αλλά προηγουμένως, ρίξτε και μια ματιά στη μεταπολεμική ιστορία της Ελλάδας, για να μπορείτε να καταλαβαίνετε το λέω, δεν έχω προσωπικό συμφέρον.

 

Le Weekend (1967), Jean-Luc Godard

Μάλιστα. Πρέπει τώρα εγώ να σχολιάσω ε; Μία πανέξυπνη σκηνή, που εκτυλίσσεται σε ένα λιτό σχετικά αλλά αρκετά μεγάλης διάρκειας μονοπλάνο. Ο Γκοντάρ για να τη γυρίσει χρησιμοποίησε ό,τι ράγες είχε συν άλλες τόσες που ζήτησε να του φέρουν εξτρά και πάλι δεν του έφταναν. Με το απόλυτα πληκτικό αυτό πλάνο, η ταινία καταδεικνύει όλα τα στραβά κι ανάποδα του αυτοκινήτου στη σύγχρονη γαλλική κοινωνία του ’60 κι όχι μόνο.

 

The Turin horse (2011) και Wreckmeister harmonies (2000) και Damnation (1988), Béla Tarr

Όποιος αγαπάει το σινεμά, αγαπάει το ασπρόμαυρο. Και ο Ούγγρος δημιουργός Béla Tarr λατρεύει και τα δύο. Επίσης λατρεύει και τα μονοπλάνα. Μονοπλάνα ποίησης, η οποία δεν θα μπορούσε ν αποδοθεί καλύτερα με άλλη κινηματογράφηση. Τρία από τα αμέτρητα των υπέροχων ταινιών του, με αγαπημένα μου τα δύο τελευταία.

 

 

 

 

Russian ark (2002), Alexander Sokurov

Το κερασάκι στην τούρτα. Ο πολυβραβευμένος Ρώσος μάστορας του είδους, γύρισε ολόκληρη ταινία σε ένα μονοπλάνο. Χωρίς κόλπα μονταζικά και χωρίς να το “κλέψει” με οποιονδήποτε τρόπο. Υπέροχη ταινία, ολόκληρη εδώ, για τα μάτια σας μόνο. Είπατε κάτι για τον Iñárritu; Α, νόμιζα.