Η ανισότητα των φύλων στη μεγάλη οθόνη - ο παράγοντας της ηλικίας – Cinefreaks.gr Cinefreaks.gr

Η ανισότητα των φύλων στη μεγάλη οθόνη – ο παράγοντας της ηλικίας

Αφιερώματα | 29-6-2015 |

Τον προηγούμενο μήνα η υποψήφια για Όσκαρ Maggie Gyllenhaal αποκάλυψε ότι για τα χολυγουντιανά στάνταρ είναι πολύ μεγάλη πια για να παίξει το αντικείμενο του πόθου ενός 55χρονου άντρα. Η Maggie Gyllenhaal είναι 37.

Εάν ανήκετε στη μερίδα του έλλογου κοινού συνειδητοποιείτε ότι ένας τεράστιος θεσμός που γεννά και διαιωνίζει τα πρότυπα χρόνια τώρα θεωρεί  ότι 1) η ηλικία των 37 χρόνων, μια ηλικία πάρα μα πάρα πολύ νεαρή, θεωρείται για τη γυναίκα οριακή και 2) σε έναν μεστωμένο άντρα των 55 χρόνων αρμόζει κάτι καλύτερο από το 37. Και υπάρχει, φυσικά και το τρίτο, ότι συνεχίζουμε να σκεφτόμαστε με ηλικιακά νούμερα!

racial-discrimination-in-the-workplace1

Όλα αυτά είναι πάνω κάτω ζητήματα κοινωνιολογικού ενδιαφέροντος. Ταυτόχρονα, όμως, και πριν γενικεύσουμε, γεννιέται το ερώτημα των ηλικιών ανδρών και γυναικών πρωταγωνιστών σε ρομαντικές ταινίες. Είναι πράγματι συστηματική η διαφορά, με τους γυναικείους ρόλους να ερμηνεύονται στην πλειοψηφία από «πιπίνια» (πάντα μου άρεζε αυτή η λέξη) και τους αντρικούς από ώριμους γκριζαρισμένους κυρίους;

Μία συμπαθητική πρωτοβουλία να δώσει απάντηση στο ερώτημα αυτό έλαβε ο Stephen Follows ο οποίος συγκέντρωσε 402 ρομαντικές κομεντί και δραματικές ταινίες (του 1.000.000 δολαρίων και άνω στα box office, διότι αυτός είναι, κυρίες και κύριοι, ο κινηματογράφος που αξίζει) που κυκλοφόρησαν ανάμεσα στο διάστημα 1984 και 2014. Από αυτές εστίασε στο βασικό ετεροφυλοφιλικό ζευγάρι της πλοκής και αναζήτησε τις ηλικίες των ηθοποιών που το ενσάρκωσαν κατά την χρονιά της πρεμιέρας της κάθε ταινίας.

Richard Gere and Julia Roberts in a scene from the film 'Pretty Woman', 1990. (Photo by Buena Vista/Getty Images)

Richard Gere and Julia Roberts in a scene from the film ‘Pretty Woman’, 1990. (Photo by Buena Vista/Getty Images)

Τα βασικότερα συμπεράσματα στα οποία κατέληξε είναι ότι:

-Τα τελευταία 30 χρόνια ο μέσος ηλικιακός όρος των γυναικών ήταν πάντα χαμηλότερος από αυτό των ανδρών.

-Οι άνδρες πρωταγωνιστές είναι κατά μέσο όρο 4.5 χρόνια μεγαλύτεροι από το κινηματογραφικό τους ζευγάρι.

-Η ηλικιακή διαφορά φαίνεται να μειώνεται κάπως όταν σε σκηνοθετικό ρόλο βρίσκονται γυναίκες.

-Οι συγκεκριμένες, βέβαια, γυναίκες δεν έχουν σκηνοθετήσει παρά το 12% των ρομαντικών ταινιών μεταξύ 1984 και 2014.

-Οι άντρες ηθοποιοί που σημειώνουν τη μεγαλύτερη διαφορά ηλικίας σε σχέση με τις γυναίκες συμπρωταγωνίστριές τους είναι οι Robert Redford, Dudley Moore και Richard Gere.

-Αντίστοιχα οι Julia Roberts, Debra Winger και Winona Ryder είναι συνήθως πολύ νεότερες από τον συμπρωταγωνιστή.

terms-of-endearment-DI-2

Άντρες μεγαλύτεροι σε ηλικία.

Στο διάστημα 1984 με 2014 οι άντρες ηθοποιοί είναι συστηματικά μεγαλύτεροι σε ηλικία από τις γυναίκες με το μέσο όρο της διαφοράς να αγγίζει τα 4 χρόνια 6 μήνες και 29.6 μέρες. Εντάξει εδώ δεν εκπλήσσει  η διαφορά διότι δεν είναι μεγάλη. Έχει, όμως, σημασία ότι είναι γενικευμένη, γεγονός που σημαίνει ότι στην επιλογή των ηθοποιών υπάρχει η τάση προς τους άντρες με μεγαλύτερη ηλικία από τις γυναίκες.

stephen-follows-1a.35.22

[Μέσος όρος ηλικίας ανδρών και γυναικών πρωταγωνιστών και πρωταγωνιστριών σε ρομαντικές ταινίες με τουλάχιστον ένα εκατομμύριο δολάρια στο αμερικανικό box office μεταξύ 1984-2014.]

Όπως φαίνεται ξεκάθαρα από το γράφημα η μικρότερη ηλικιακή διαφορά εμφανίζεται στα 1988 και 2009 όπου ο άντρας είναι κατά μέσο όρο 0.6 και 0.8 χρόνια μεγαλύτερος αντίστοιχα. Οι χρονολογίες με τη μεγαλύτερη διαφορά ηλικίας είναι το 1988 και το 1990 με 10.4 χρόνια και 9.2 χρόνια αντίστοιχα. Η ηλικιακή διαφορά επομένως αναδεικνύεται ως εξής:

stephen-follows-2.38.58

[Μέσος όρος ηλικιακής διαφοράς μεταξύ ανδρών και γυναικών πρωταγωνιστών και πρωταγωνιστριών σε ρομαντικές ταινίες με τουλάχιστον ένα εκατομμύριο δολάρια στο αμερικανικό box office μεταξύ 1984-2014.]

(στον κάθετο άξονα του γραφήματος φαίνεται πόσο μεγαλύτερος ηλικιακά είναι ο άντρας ηθοποιός από τη συμπρωταγωνίστριά του)

Ρομαντικές κωμωδίες του ’84

Το 1984, όπως είδαμε, συνδέεται με τη μεγαλύτερη ηλικιακή διαφορά μεταξύ ανδρών και γυναικών. Ενδεικτικά θυμίζω τις εξής ταινίες:

–“Micki + Maude” – Dudley Moore (49) και Amy Irving (31)

–“Unfaithfully Yours” – Dudley Moore (50) και Nastassja Kinski (23)

–“The Woman in Red” – Gene Wilder (51) και Kelly LeBrock (24)

–“Blame It on Rio” – Michael Caine (51) και Michelle Johnson (18)

Από αυτές αξίζει ίσως να αναφερθούμε στην τελευταία, μιας και φαίνεται χαρακτηριστική του θέματος. Η πλοκή πάει κάπως έτσι: Ο Caine παίζει έναν άντρα που κάνει διακοπές στο Rio μαζί με τον καλύτερό του φίλο. Και οι δύο έχουν τις έφηβες κόρες τους μαζί τους. Όταν ο Caine ερωτεύεται την κόρη του φίλου του (Michelle Johnson) ξεκινούν μία κρυφή, μυστική σχέση. Ο πατέρας της Johnson, πληροφορηθείς την ύπαρξη ενός μεστωμένου άντρα στη ζωή της κόρης του εξαγριώνεται και αρχίζει να τον ψάχνει με τη βοήθεια του Caine.

BLAME IT ON RIO, Michael Caine, Michelle Johnson, 1984. ©20th Century Fox

BLAME IT ON RIO, Michael Caine, Michelle Johnson, 1984. ©20th Century Fox

Αναφέρω την ταινία γιατί, όπως θα παρατηρήσατε, η πρωταγωνίστρια έχει πολύ λιγότερα από τα μισά χρόνια του συμπρωταγωνιστή της (είναι αυτό που λέμε θα μπορούσε να είναι κόρη του, ξεκάθαρα) και, μάλιστα, οι σκηνές μεταξύ των δύο περιλαμβάνουν και τόπλες εμφανίσεις.

Όταν η σκηνοθεσία είναι γυναικεία υπόθεση.

Πράγματι υπάρχει μια μικρή διαφοροποίηση. Η μικρή –ή τουλάχιστον μικρότερη της αντρικής- αντιπροσώπευση που έχουν οι γυναίκες στο χώρο του κινηματογράφου, -ποιον κοροιδεύουμε; Στο χώρο γενικά!- ίσως εξηγεί το γεγονός ότι το 88% των ταινιών που μελετήθηκαν για αυτή την έρευνα είναι σκηνοθετημένο από άντρες.

Συγκρίνοντας, πάντως, τις ταινίες ανάλογα με το φύλο του/της σκονοθέτη/σκηνοθέτιδος παρατηρούμε ότι οι ανδρικές σκηνοθετικές δουλειές αποδίδουν ένα μέσο όρο 4.53 χρόνων ηλικιακής διαφοράς, ενώ οι γυναικείες ένα μέσο όρο 4.16 χρόνων και πάλι, βέβαια, με τους άντρες να είναι μεγαλύτεροι.

stephen-follows-3.50.49 (1)

[Αριστερά: Το φύλο του σκηνοθέτη/της σκηνοθέτιδος σε ρομαντικές  ταινίες μεταξύ 1984-2014

Δεξιά: Μέσος όρος ηλικιακής διαφοράς μεταξύ ανδρών και γυναικών πρωταγωνιστών και πρωταγωνιστριών σε ρομαντικές ταινίες μεταξύ 1984-2014]

(στην πρώτηράβδο βλέπουμε ταινίες που έχουν σκηνοθετηθεί από άντρες, στη δεύτερη από γυναίκες και στην τρίτη το συνολικό μέσο όρο)

Ποιοι και ποιες ηθοποιοί συμμετέχουν στα ζευγάρια με τη μεγαλύτερη ηλικιακή διαφορά;

Όπως μπορούμε να δούμε και από το γράφημα οι Robert Redford και Dudley Moore φαίνεται να ξεπερνούν τις πρωταγωνίστριές τους κατά μέσο όρο 20 και 18 χρόνια αντίστοιχα!

Επιπλέον οι μόνες γυναίκες που συμμετέχουν σε τέσσερις ή παραπάνω ταινίες από αυτές που εξετάστηκαν και να διατηρούν κατά μέσο όρο μεγαλύτερη ηλικία από τους συμπρωταγωνιστές τους είναι οι Goldie Hawn και Sandra Bullock. Καλά μη φανταστείτε καμιά τρομερή διαφορά, μιλάμε για 8 μήνες και 1 χρόνο και 4 μήνες αντίστοιχα!

stephen-follows-4.41.04

[Αριστερά: Μέσος όρος ηλικιακής διαφοράς με συμπρωταγωνίστρια των πιο  συχνών ανδρών πρωταγωνιστών σε ρομαντικές ταινίες μεταξύ 1984-2014

Δεξιά: Μέσος όρος ηλικιακής διαφοράς με συμπρωταγωνιστή των πιο συχνών γυναικών πρωταγωνιστριών σε ρομαντικές ταινίες μεταξύ 1984-2014]

Σχόλια

Όπως δηλώνει και ο ίδιος o Stephen Follows, ο οποίος διεξήγαγε την έρευνα πρέπει πάντα να λαμβάνουμε υπόψη τους περιορισμούς που συνοδεύουν μια προσπάθεια σαν αυτή. Ένας από αυτούς είναι, για παράδειγμα, η διαμόρφωση της λίστας ρομαντικών ταινιών. Ξέρουμε όλοι ότι τα είδη είναι αρκετά ρευστά και αλληλοεπικαλυπτόμενα, πράγμα που δεν εμποδίζει κάποιον κακοπροαίρετο να μιλήσει για αυθαιρεσία. Ακόμα και μετά τη δημιουργία του καταλόγου, βέβαια, τα προβλήματα είναι λογικό να συνεχίζουν να ανακύπτουν. Λέει, λοιπόν, ο Follows ότι αναγκάστηκε να εξαιρέσει 34 ταινίες μιας και δεν ανταποκρίνονταν στο ερώτημα του ζεύγους ετεροφυλόφιλων πρωταγωνιστών: είτε εστίαζε σε γκέι ζευγάρια, πράγμα που δεν αφορά το ερώτημα της ανισότητας των φύλων στην οθόνη, είτε δεν υπήρχε μόνο ένα ζευγάρι πρωταγωνιστών (βλ. “Love Actually”) είτε αφορούσε ερωτικά τρίγωνα (βλ. “Threesome”)

Σύμφωνα με ελλιπή στοιχεία τα οποία χρίζουν περισσότερης μελέτης, φαίνεται το 1983 να είναι η μόνη χρονιά κατά την οποία γυναίκες πρωταγωνίστριες είναι κατά μέσο όρο μεγαλύτερες από τους άντρες συμπρωταγωνιστές τους. Ουσιαστικά, όμως, η απορία παραμένει για επόμενη έρευνα μιας και σε αυτή η χρονολογία 1983 δεν συμπεριλήφθηκε. Ενδεικτικά, βέβαια, αναφέρω/θυμίζω τις ταινίες του 1983 “Two of a Kind” (η 35χρονη Olivia Newton-John συμπρωταγωνιστεί με τον 30χρονο John Travolta) και “Valley Girl” (η 21χρονη Deborah Foreman συμπρωταγωνιστεί με τον 19χρονο τότε Nicolas Cage).

warhols-marilyn-poster

Είναι γνωστό πόσο επηρεάζει η τέχνη και ο πολιτισμός τον τρόπο ζωής μας, τις προτεραιότητες, τις προτιμήσεις, τα στάνταρ, τις απόψεις μας περί «φυσιολογικού» και μη. Η κινηματογραφική βιομηχανία –πόσο μάλλον η αμερικανική- έπαιζε και παίζει έναν τεράστιο ρόλο σε αυτή την επιρροή. Εδώ έγκειται, λοιπόν, το ενδιαφέρον τέτοιων απλών και αντιπροσωπευτικών ερευνών που μας φέρνουν ένα βήμα πιο κοντά στο πώς παράγεται η «αλήθεια» που υιοθετούμε στις καθημερινότητές μας.

Ποια είναι, λοιπόν, η διαφορά ηλικίας για το «ιδανικό ζευγάρι», το «ζευγάρι πρότυπο»; Σίγουρα δεν συγκαταλέγεται στα πρότυπα να είναι η γυναίκα μεγαλύτερη από τον άντρα για παράδειγμα. Σύμφωνα με έρευνες οι γυναίκες ορίζουν την ηλικία του ιδανικού συντρόφου πολύ διαφορετικά από τους άντρες. Μία 20χρονη γυναίκα φαίνεται να ενδιαφέρεται κατά προσέγγιση για έναν 23χρονο άντρα, στα 30 της ψάχνει έναν συνομήλικο άντρα και στα 40 της έναν 38χρονο και στα 50 της έναν 46χρονο. Αντίθετα οι άντρες ανεξαρτήτως ηλικίας στοχεύουν γύρω στα 21. (Τα σχόλια περιττεύουν!)

stephen-follows-5