14 διάσημες σκηνές που σπάνε τον τέταρτο τοίχο του σινεμά – Cinefreaks.gr Cinefreaks.gr

14 διάσημες σκηνές που σπάνε τον τέταρτο τοίχο του σινεμά

Αφιερώματα | 28-4-2014 |

Στην ιστορία του κινηματογράφου υπάρχουν πολλά παραδείγματα που ο σκηνοθέτης απευθύνεται στο θεατή, σπάζοντας τον τέταρτο τοίχο του σινεμά. Ποιος είναι όμως ο τέταρτος τοίχος; Και πώς “σπάει”;

Εκεί που παρακολουθείς την ταινία σου, συνεπαρμένος από την πλοκή και τις ερμηνείες, συμβαίνει κάτι και επανέρχεσαι στην πραγματικότητα, συνειδητοποιώντας ότι βρίσκεσαι εκτός ταινίας, στην αίθουσα του κινηματογράφου, στον καναπέ σου, κάπου αλλού τελοσπάντων. Ο ηθοποιός στρέφεται στο θεατή, τον κοιτά, του μιλά, εκφράζει τις σκέψεις του. Αγνοεί λοιπόν ότι βρίσκεται μέσα σε ταινία, κάνοντας κάτι που μας βγάζει από την ομαλή ροή της. Με αυτόν τον τρόπο παραβλέπει τον φανταστικό τοίχο που βρίσκεται ανάμεσά σε αυτόν και το θεατή, αυτόν που ονομάζουμε “τέταρτο τοίχο του κινηματογράφου”.

Annie Hall (1977), Woody Allen

Μερικά από τα πιο κλασικά παραδείγματα προέρχονται από τη ρομαντική κομεντί του Woody Allen, “Νευρικός Εραστής”. Ο νευρικός εραστής Alvy Singer (Woody Allen), κάνει συχνά, κατά τη διάρκεια της ταινίας, επίκληση στο θεατή, σχολιάζοντας τα προβλήματα της σχέσης του με την αγαπημένη του Annie Hall (Diane Keaton). Η ταινία κέρδισε τέσσερα βραβεία όσκαρ, μεταξύ των οποίων αυτό της Καλύτερης Σκηνοθεσίας και του Καλύτερου Σεναρίου.

Funny Games (2007), Michael Haneke

Το 1997 ο σκηνοθέτης Michael Haneke γύρισε την ταινία Funny Games, ένα γερμανικό θρίλερ με πρωταγωνιστές δύο ψυχωτικούς νεαρούς που εισβάλουν στο εξοχικό σπίτι μιας οικογένειας, τους κρατούν ως ομήρους και τους υποβάλουν σε ένα παράξενο παιχνίδι που περιλαμβάνει βασανιστήρια, σωματικά και ψυχολογικά.

Είκοσι χρόνια αργότερα, το 2007, γύρισε την αμερικανική εκδοχή της ίδιας ταινίας, πλάνο-πλάνο, αλλάζοντας μόνο τη γλώσσα και τους ηθοποιούς. Στη νέα αυτή εκδοχή, το ρόλο του ενός από τους δύο ψυχοπαθείς παίζει ο Αμερικανός Michael Pitt (Boardwalk Empire). Όταν η μητέρα Naomi Watts καταφέρνει να πυροβολήσει τον έτερο βασανιστή Brady Corbet, ο Pitt αρπάζει το τηλεχειριστήριο και κάνει rewind.

American Psycho (2000), Mary Harron

Στην ταινία του 2000, American Psycho, ο πρωταγωνιστής Patrick Bateman (Christian Bale) είναι ένας αρκετά επιτυχημένος και αρκετά ψυχοπαθής χρηματιστής. Κατά τη διάρκεια της ταινίας σπάει τον τέταρτο τοίχο αρκετά συχνά, μιλώντας στο θεατή, πληροφορώντας τον για τις σκέψεις του, χωρίς όμως να στρέφεται προς αυτόν και να τον κοιτά. Σε αυτήν εδώ τη σκηνή τον παρακολουθούμε σε έναν “διαγωνισμό επαγγελματικής κάρτας” με τους συναδέλφους του, κατά τη διάρκεια του οποίου μπορούμε και ακούμε τις σκέψεις του.

Fight Club (1999), David Fincher

Το Fight Club του David Fincher είναι από τις ταινίες που ο τέταρτος τοίχος δε σπάει μόνο μία φορά. Είναι δε από τις πρώτες ταινίες που θα σου πάει στο μυαλό μιλώντας για το σπάσιμο του τέταρτου τοίχου. Πολύ συχνά ο πρωταγωνιστής Edward Norton μιλά ευθέως στο κοινό, όπως και ο Tyler Durden – Brad Pitt. Και αυτή δεν είναι η μόνη έκπληξη που μας επιφυλάσσει η ταινία, πρόκειται όμως για κάτι που την καθιστά ακόμα πιο ενδιαφέρουσα.

Spaceballs (1987), Mel Brooks

Αυτή η κωμωδία του Mel Brooks, μας έρχεται από τα μακρινά ‘80s. Πρόκειται για μια παρωδία της τριλογίας του Star Wars και άλλων ταινιών επιστημονικής φαντασίας, με τον Rick Moranis στο ρόλο του Λόρδου Dark Helmet, ή αλλιώς ενός αποδομημένου Darth Vader.

Σε μία από τις πολλές σκηνές που σπάει ο τέταρτος τοίχος, οι χαρακτήρες βρίσκονται μπροστά από μια οθόνη όπου βλέπουν όλη τη μέχρι στιγμής εξέλιξη της ταινίας σε fast forward, ακριβώς όπως την έχουμε ήδη παρακολουθήσει και εμείς. Ώσπου φτάνουν στο τώρα και βλέπουν τους εαυτούς τους να τους κοιτούν μέσα από άπειρες οθόνες, με το Rick Moranis να αναρωτιέται “Τι είναι αυτό που κοιτάζω; Πότε συμβαίνει αυτό στην ταινία;”, επιβεβαιώνοντας για ακόμη μία φορά αυτό που ξέραμε ήδη˙ ότι πρόκειται για μια κωμωδία με εξαιρετικό χιούμορ.

Ferris Bueller’s Day Off (1986), John Hughes

Ο Matthew Broderick είναι ο έφηβος μαθητής λυκείου, Ferris Bueller, πρωταγωνιστής σε αυτή την κωμωδία του John Hughes, σκηνοθέτη των ταινιών Home Alone (1990) και The Breakfast Club (1985).

O Ferris Bueller μιλά με το θεατή σα να ήταν ο καλύτερός του φίλος, μην παραλείποντας να του αποκαλύπτει τις σκέψεις του, τα σχέδιά του και γενικώς το οτιδήποτε. Ο σκηνοθέτης όχι μόνο βάζει τον Broderick να μας απευθύνεται, αγνοώντας ξεδιάντροπα μία από τις βασικότερες αρχές του σινεμά (ή του θεάματος εν γένει), αλλά ακόμη χρησιμοποιεί την οθόνη ως σημειωματάριο, κρατώντας σημειώσεις όταν ο φίλος μας Ferris Bueller μας συμβουλεύει τι να κάνουμε για να “ξεγελάσουμε τους γονείς”.

High Fidelity (2000), Stephen Frears

Ο Rob (John Cusack) είναι ένας άντρας που διανύει την τέταρτη δεκαετία της ζωής του και βρίσκεται σε κρίση ηλικίας. Είναι ιδιοκτήτης ενός δισκάδικου και έχει μανία με το να φτιάχνει λίστες. Κατά τη διάρκεια του φιλμ μας εξιστορεί τους πέντε χειρότερους χωρισμούς του, συμπεριλαμβανομένου και αυτού που βρίσκεται σε εξέλιξη.

Στο παρακάτω βίντεο κάνει τον τέταρτο τοίχο κομμάτια, αφού και αυτός, όπως στην περίπτωση του Ferris Bueller, αντιμετωπίζει το θεατή σαν φίλο του (ή μάλλον ψυχοθεραπευτή), απαριθμώντας του εδώ τα πέντε πράγματα που του λείπουν περισσότερο από την Laura, την πρώην του.

Amélie (2001), Jean-Pierre Jeunet

Πώς θα μπορούσε να λείπει η Amélie από τη λίστα; Η εικοσάχρονη Γαλλίδα (Audrey Tautou) σ’ αυτή την ιδιαίτερη, ρομαντική κομεντί του Jean-Pierre Jeunet, δεν έχει και πολλούς φίλους˙ φυσικά και θα επιδιώξει να κάνει φίλο της το θεατή.

Στην αρχή της ταινίας, ο αφηγητής μας μιλά για τη μικρή ακόμα Αμελί, την οικογένειά της, τη σχέση της με τους γονείς της, κ.λπ. Όταν όμως η ηρωίδα μεγαλώνει μπορεί να το κάνει πια μόνη της. Εδώ μας λέει τι της αρέσει και τι την ενοχλεί στο σινεμά.

Kiss Kiss Bang Bang (2005), Shane Black

Σε κάποιο σημείο της κωμωδίας αυτής του Αμερικανού Shane Black (Lethal Weapon, 1987) ο Robert Downey Jr.  απευθύνεται στους θεατές, θέλοντας να αφήσει ένα μήνυμα. Μας ενημερώνει λοιπόν σχετικά με την ταινία και συνοψίζει λέγοντας ότι “Αυτή η ταινία μιλά για τη φιλία”. Πριν προλάβει να ολοκληρώσει, τον διακόπτει το αφεντικό του (Val Kilmer), μπαίνοντας στο πλάνο, για να ζητήσει, εκτός των άλλων, συγγνώμη από τους κατοίκους της Κέντρο-δυτικής Αμερικής για την εκτενή χρήση της λέξης f*** κατά τη διάρκεια της ταινίας.

Trading Places (1983), John Landis

Ο σνομπ επιχειρηματίας Louis Winthorpe (Dan Aykroyd) συναντά τυχαία στο δρόμο τον πανούργο απατεώνα Billy Ray Valentine (Eddie Murphy), σ’ αυτή την κλασική κωμωδία του 1983. Οι δύο αυτοί άντρες, που ζουν δύο εντελώς διαφορετικές ζωές, θα βρεθούν ο ένας στη θέση του άλλου, ως μέρος ενός στοιχήματος των εκατομμυριούχων αδερφών – αφεντικών του Winthorpe.

Στην παρακάτω σκηνή ο Eddie Murphy βρίσκεται εν μέσω εκπαίδευσης από τα νέα του αφεντικά. Περιμένετε μέχρι το τέλος του βίντεο για να τον δείτε να αγνοεί την κάμερα, κοιτάζοντας το θεατή με θράσος.

On Her Majesty’s Secret Service (1969), Peter R. Hunt

Δεν είναι τόσο συνηθισμένο να σπάει ο τοίχος σε μία ταινία δράσης και περιπέτειας, και δη όταν πρόκειται για τον James Bond, που ο θεατής παρακολουθεί με αγωνία, και το τελευταίο πράγμα που θέλει από την ταινία είναι να του χαλάσει το κλίμα σασπένς που του έχει χτίσει σκαλί-σκαλί.

Να όμως που συμβαίνει στο On Her Majesty’s Secret Service, με τον George Lazenby, Αυστραλό και πρώην μοντέλο, που το 1969 εκτελεί για πρώτη και τελευταία φορά χρέη 007. Δείτε τον λοιπόν εδώ να μιλά στο θεατή, μετά από μια σκηνή μάχης.

Lord of War (2005), Andrew Niccol

Ο Νεοζηλανδός παραγωγός του The Truman Show (1998), και σκηνοθέτης Andrew Niccol, σκηνοθετεί το 2005 το Nicolas Cage στο θρίλερ – δράμα Lord of War. Ο Cage παίζει εδώ τον Yuri Orlov, έναν έμπορο όπλων, και στο παρακάτω βίντεο εκφράζει τον προβληματισμό του και κάνει το προσωπικό του σχόλιο σχετικά με την οπλοκατοχή, τους εμπόρους όπλων και τον πόλεμο.

Blazing Saddles (1974), Mel Brooks

Δεύτερη ταινία του Mel Brooks στη λίστα. Δεύτερη παρωδία˙ του Hollywood αυτή τη φορά. Ο Brooks εδώ σπάει έναν τοίχο στην κυριολεξία, πριν καταρρίψει τον ‘τέταρτο’. Δε θα τον δούμε να σπάει, με τους ηθοποιούς απευθυνόμενους ευθέως στο θεατή, όπως στις παραπάνω περιπτώσεις, ένας όμως από αυτούς θα πει “Δουλεύω για τον Mel Brooks”, κάτι το οποίο δημιουργεί το ίδιο εφέ.

Jay and Silent Bob Strike Back (2001), Kevin Smith

Ο σκηνοθέτης Kevin Smith κι αν έχει θράσος! Σε αυτή τη σκηνή από την κωμωδία του 2001, σπάει τον τοίχο προσβάλλοντας μάλιστα το θεατή. Εμμέσως μεν, καθώς μιλά για μια πιθανή ταινία, η οποία είναι φυσικά αυτή που παρακολουθούμε, αλλά στην πραγματικότητα του φιλμ δεν υπάρχει ακόμα. Σαφέστατα δε, αφού ο Ben Affleck αναρωτιέται “Μια ταινία για τον Jay και τον Silent Bob; Ποιος θα πλήρωνε για να το δει αυτό;”. Και όλοι μαζί κοιτάν το κοινό με νόημα, σα να λένε “ναι, εσάς εννοούμε”.

+Bonus 1

Ο τηλεοπτικός Frank Underwood, κατά κόσμον Kevin Spacey, της επιτυχημένης αμερικανικής σειράς του Netflix House of Cards, σπάει συχνότατα τον τέταρτο τοίχο, είτε μιλώντας στο θεατή, είτε, τις περισσότερες φορές, απλώς κοιτάζοντάς τον.

Το παρακάτω βίντεο έχει συγκεντρώσει αρκετά από αυτά τα “κλεισίματα του ματιού” του Underwood.

+Bonus 2

Αν δε χορτάσατε, το παρακάτω βίντεο συγκεντρώνει τις περισσότερες από τις περιπτώσεις που διαβάσατε παραπάνω και πολλές ακόμη. Enjoy!