2001: Οδύσσεια του Διαστήματος – Cinefreaks.gr Cinefreaks.gr

2001: Οδύσσεια του Διαστήματος

Uncategorized | 26-11-2010 |

Πώς να ξεκινήσει κανείς να μιλάει (πόσο μάλλον να γράφει) για ΤΗΝ ταινία, ενός από τους πιο εμπνευσμένους και πρωτοπόρους δημιουργούς του σινεμά, που αποτέλεσε σταθμό στην ιστορία του κινηματογράφου;

Ένα φιλοσοφικό ταξίδι, μια υπαρξιακή «Οδύσσεια» είναι το διάρκειας δύο ωρών φιλμ, βασισμένο στο μυθιστόρημα του Arthur C. Clarke “The Sentinel”. Αρχικός τίτλος του ήταν ο “Journey Beyond the Stars”. Υποψήφιο για όσκαρ σκηνοθεσίας, πρωτότυπου σεναρίου, ντεκόρ, καλλιτεχνικής διεύθυνσης, φωτογραφίας και οπτικών εφέ, δυστυχώς κέρδισε μόνο στην τελευταία κατηγορία.

Το σινεμά στέκει μπροστά μας, σε όλο του το μεγαλείο, όχι σαν μέσο, αλλά σαν μια μορφή τέχνης. Το νόημα παράγεται μέσω της χρησιμοποίησης των «εργαλείων» (ήχος, σκηνικά, μοντάζ) της τέχνης.

Υπό την επίφαση μιας ταινίας επιστημονικής φαντασίας, θέτονται συνεχώς ερωτήματα στο θεατή, μέσω μιας πρωτοφανούς διαδραστικότητας, ενός διαλόγου για το νόημα της ζωής, την προέλευση και το μέλλον του ανθρώπινου είδους, τα οποία μένουν αναπάντητα. Απογοήτευση και σύγχυση, τα πρώτα συναισθήματα ίσως, στο τέλος της ταινίας, εξαιτίας της μη επίλυσης των βασανιστικών αυτών ερωτημάτων.. αυτός άλλωστε ήταν και ο σκοπός του σκηνοθέτη, όπως ο ίδιος δήλωσε: «Αν καταλάβετε το 2001 τελείως, τότε αποτύχαμε.. H αίσθηση της εμπειρίας έχει τη μεγαλύτερη σημασία. Εκείνοι που δεν θα πιστέψουν αυτό που βλέπουν, δεν θα είναι σε θέση να εκτιμήσουν την ταινία.» Άρα αυτό που μετράει είναι το ταξίδι και όχι η Ιθάκη..

Βέβαια, υπάρχει και η άποψη που υποστηρίζει, πως ο Arthur Clarke, έγραψε την αρχική ιστορία και πως αυτή περικόπτεται εσκεμμένα στην ταινία, με αποτέλεσμα, για την πλήρη κατανόηση της δεύτερης, να είναι απαραίτητη η ανάγνωση της πρώτης.

Άλλωστε σύμφωνα με μία από τις δύο εννοιολογικές προσεγγίσεις της έβδομης τέχνης, ο κινηματογράφος πρέπει να είναι αποφορτισμένος από τις έννοιες της αρχής και του τέλους και ξεκάθαρα εμπειρικός. Η άλλη προσέγγιση που επιθυμεί ο κινηματογράφος να είναι αφηγηματικός καλύπτεται επίσης, από τον Kubrick, με την ιστορία του υπολογιστή HAL. Στο σημείο αυτό τίθεται το καίριο δίλημμα: η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί το σωτήριο μέλλον (φτιαγμένη από τον άνθρωπο να τελεί υπό συνθήκες πλήρους υπακοής και υποταγής και χωρίς πρωτοβουλία ανεξαρτητοποίησης) ή το ζοφερό μέλλον (φτιαγμένη μεν από τον άνθρωπο, αλλά να αποκτά δική της βούληση και να επαναστατεί ως ανώτερο «ον» ενάντια του κατώτερου δημιουργού-δεσμώτη της και να φτάνει μέχρι την εξολόθρευσή του); Άλλωστε αυτό δεν κάνει και το ανθρώπινο είδος σε όλη την πορεία της ιστορίας του; Να εξελίσσεται και να προοδεύει μέσω της εξολόθρευσης και της επικράτησής του έναντι των κατώτερων μορφών ζωής;

Αυτό που χαρακτηρίζει το φιλμ, είναι η σχεδόν ολοκληρωτική απώλεια του διαλόγου (η πρώτη φράση ακούγεται μετά από είκοσι περίπου λεπτά), υπέρ της αξεπέραστης μουσικής κλασικών συνθετών, που ντύνει αριστουργηματικά την ταινία και παρέχει τη δυνατότητα στο θεατή να απολαύσει, σχεδόν εκστατικός, την ομολογουμένως αργή ροή των εικόνων να τον κατακλύζουν και να τον οδηγούν σε έναν εσωτερικό διάλογο με τον ίδιο του τον εαυτό, στην αντιμετώπιση των προσωπικών του αγωνιών, πράγμα που απαιτεί εκ μέρους του εγρήγορση στο μέγιστο βαθμό. Το απόλυτο διαστημικό σκοτάδι με την απόλυτη σιωπή που το χαρακτηρίζει, ωθεί και τους ίδιους τους ήρωες της ταινίας να βιώσουν καταστάσεις μοναξιάς (η σιωπή άλλωστε, είναι ο θόρυβος του μυαλού), που τους βοηθάει να καθαρθούν συναισθηματικά.. Η εξερεύνηση του διαστήματος ως αφορμή για την εξερεύνηση της ανθρώπινης ψυχής.. Οι δύο αυτοί κόσμοι, ο εξωτερικός (το διάστημα) και ο εσωτερικός (η ανθρώπινη ψυχή) συναντιούνται, για να προκύψει η τρομακτική(;) συνειδητοποίηση του κοινού τους παρονομαστή, της υπέρτατης αλήθειας: το απέραντο, το ατελείωτο, το απροσδιόριστο, το σκοτεινό κενό και χάος. Και ο συνδετικός κρίκος αυτών των δύο, είναι η ασήμαντη ύλη, ο φθαρτός άνθρωπος..

Αναρωτιόμαστε επιπλέον, για την ίδια τη θρησκεία (η οποία παρουσιάζεται σε μας με τρόπο συμβατικό, προσπαθώντας να μας δώσει λύσεις). Προβάλλεται και προωθείται ένας διαχωρισμός ανάμεσα στα ζώα (πίθηκοι) και τους «εξελιγμένους» ανθρώπους, ανάμεσα στους ανθρώπους και τους ακόμα πιο εξελιγμένους υπολογιστές (ο HAL).

Ο μονόλιθος (σε διάφορα σημεία της ταινίας), αποτελεί κομβικό κομμάτι της πλοκής και είναι αυτός που αρχικά θέτει την ιστορία σε κίνηση (ανακαλύπτεται θαμμένος στο υπέδαφος της σελήνης), με απρόσμενα αποτελέσματα. Είναι επιπλέον και ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στην προϊστορία (οι πίθηκοι είναι οι πρόγονοι του ανθρώπου) και το μέλλον (οι διαστημικές αποστολές σε άλλους πλανήτες). Είναι αυτός που οδηγεί την ιστορία στο φινάλε της, με έναν από τους ήρωες, από τη μια, να φτάνει στο τέλος της φθαρτής ζωής του και από την άλλη, να αναγεννάται μέσω της επαφής του με το μονόλιθο και να μεταμορφώνεται σε Star Child (ίσως τον Superman του Nietzsche) και να ίπταται στο διάστημα, δίπλα στη γη.

Ο θάνατος είναι και γέννηση, το τέλος είναι και αρχή..

“…We are semicivilized, capable of cooperation and affection, but needing some sort of transfiguration into a higher form of life.” Τάδε έφη Stanley Kubrick.

Έτος: 1968
Χώρα: ΗΠΑ
Σκηνοθέτης: Stanley Kubrick
Ηθοποιοί:

Keir Dullea, William Sylvester, Leonard Rossiter, Robert Beatty, Daniel Richter, Margaret Tyzack, Frank Miller, Alan Gifford, Penny Brahms, Edwina Carroll, Sean Sullivan, Douglas Rain

Έλενα Αυγερινού | Βαθμός 10