Συνέντευξη Sylvain L'Espérance: "Αυτό που συμβαίνει στην Ελλάδα είναι μία διαδικασία εποικισμού" – Cinefreaks.gr Cinefreaks.gr

Συνέντευξη Sylvain L’Espérance: “Αυτό που συμβαίνει στην Ελλάδα είναι μία διαδικασία εποικισμού”

Συνεντεύξεις | 28-2-2017 |

Την επομένη της προβολής του φιλμ του Καναδού Sylvain L’Espérance Combat au Bout de la Nuit στην κατηγορία Πανόραμα της Berlinale, τον συναντήσαμε για να μας μιλήσει για την εμπειρία του να κινηματογραφείς την Ελλάδα της κρίσης.

-Στο ταξίδι σας στην Ελλάδα συνέβη τίποτα  ή είδατε κάτι που δεν περιμένατε ή και που σας σόκαρε;

-Όχι, λίγο-πολύ ήμουν προετοιμασμένος για το τι επρόκειτο να δω. Όμως όταν έφτασα στην Ελλάδα, το πρότζεκτ που είχα στο μυαλό μου ήταν ένα φιλμ για τις μεσογειακές χώρες και τις επαναστάσεις σε αυτές. Όμως, μετά τις πρώτες δυο-τρεις μέρες στην Ελλάδα, ένιωσα πως αυτό ήταν το μέρος όπου θα γυρνούσα το φιλμ μου τελικά. Είχα αυτό το παράξενο συναίσθημα στην Αθήνα, η οποία είναι ούτως ή άλλως μία δύσκολη πόλη, όμως ταυτόχρονα υπάρχει χώρος για ελευθερία. Αυτό μου άρεσε πολύ και το ένιωσα εξ αρχής. Κατά τη διάρκεια της δημιουργίας του φιλμ, τα πράγματα κινούνταν και άλλαζαν συνεχώς. Αυτό ήταν πράγματι κάτι που δεν περίμενα. Όταν πρωτοήρθα ήξερα για την Τρόικα και πώς προσπαθούσε να πάρει τον έλεγχο της χώρας και τα πράγματα φαίνονταν σταθερά. Ήθελα λοιπόν αρχικά να μιλήσω για την αντίσταση σε αυτό.

-Πότε φτάσατε στην Ελλάδα;

-To Φερουάριο του 2014, όταν η χώρα φαινόταν να ελέγχεται ολοκληρωτικά από την Τρόικα. Αυτό θα ήταν λοιπόν το φιλμ: η αντίσταση. Μετά συνειδητοποίησα πως τίποτα δεν ήταν σταθερό και τα πράγματα κινούνταν συνεχώς. Αυτό με εξέπληξε και μου φάνηκε πολύ ενδιαφέρον. Γιατί η Ευρώπη φαινόταν να ελέγχει την Ελλάδα, μέσω μίας διαδικασίας “κανονικοποίησης”, που όμως συνεχώς αμφισβητούταν από τους Έλληνες, και ήταν κάτι που δεν περίμενα να δω.

-Και μείνατε εκεί να παρακολουθείτε και να καταγράφετε τα γεγονότα επί δύο χρόνια περίπου;

-Ναι, το φιλμ καταγράφει τα γεγονότα δύο ετών, όμως εγώ συνολικά πέρασα στην Ελλάδα οχτώ μήνες. Έκανα συνολικά έξι ταξίδια, γυρνούσα στον Καναδά και έκανα το editing του υλικού, και μετά επέστρεφα στην Ελλάδα για γύρισμα. Από ένα σημείο και μετά είχα χάσει τον έλεγχο, γιατί οι αλλαγές ήταν τόσο συνεχείς που έπρεπε να βρίσκομαι συνεχώς σε κίνηση.

-Το γύρισμα έγινε στην Αθήνα και τη Λέσβο αποκλειστικά;

-Κυρίως στην Αθήνα. Κάναμε ένα ταξίδι στην Πάτρα όπου γυρίσαμε το δεύτερο μέρος του φιλμ, σε ένα εγκαταλελειμμένο εργοστάσιο εκεί, όπου συναντήσαμε Αφγανούς πρόσφυγες. Ήξερα ότι υπάρχουν πρόσφυγες στην Πάτρα και γι’ αυτό ήθελα να πάω εκεί. Και ύστερα γυρίσαμε στη Λέσβο, όταν άρχισαν να φτάνουν εκεί οι πρόσφυγες. Μπορούμε να πούμε ότι το φιλμ πάει από την ατομικότητα και τις ατομικές ενέργειες, σε ένα συλλογικό κίνημα. Στην αρχή του ντοκιμαντέρ συναντούμε ανθρώπους που ζουν στην πόλη και αγωνίζονται για την ατομική τους ελευθερία, ενώ στο τέλος ανοιγόμαστε στην προσφυγική κρίση. Παίζουμε με αυτό το σχήμα συνεχώς μέσα στο φιλμ. Όπως όταν αρχικά ασχολούμαστε με την περίπτωση των απολυμένων καθαριστριών – μιας σχετικά μικρής ομάδας -, ενώ μετά βλέπουμε τη μαζικότητα των συγκεντρώσεων του ΣΥΡΙΖΑ.

– Είστε ακόμα σε επαφή με αυτούς τους ανθρώπους που γνωρίσατε, των οποίων παρακολουθούμε τις ιστορίες μέσα στο φιλμ;

– Όχι με όλους φυσικά, αλλά με πολλούς από αυτούς, όπως για παράδειγμα με τις καθαρίστριες και με τους εργάτες στα ναυπηγεία. Το Νοέμβριο ήμουν πάλι στην Ελλάδα και τους έδειξα το ντοκιμαντέρ. Κατάφερα να συναντήσω ξανά τον Αμπνταλά (πολιτικός πρόσφυγας που ζει στην Αθήνα). Μου παίρνει πάντοτε κάνα-δυο μέρες να τον βρω, καθώς ακόμη ζει στο δρόμο, αλλά πηγαίνω στο κέντρο και τον ψάχνω.

-Προσπαθεί να γυρίσει στη χώρα του;

-Όχι, δε θέλει να γυρίσει γιατί η χώρα του βρίσκεται σε πόλεμο και αν γυρίσει κινδυνεύει η ζωή του. Ελπίζει να τα καταφέρει να πάει στη Γαλλία ή στη Γερμανία. Έχει όλα τα έγγραφα που χρειάζεται και το μόνο που του λείπει είναι το διαβατήριο, που θα του επιτρέψει να ταξιδέψει, που το περιμένει όμως τρία χρόνια. Είναι πολύ δύσκολο και πολύ στενάχωρο και ακόμη ανεξήγητο γιατί δεν παίρνει το διαβατήριό του. Όμως η προσφυγική κρίση έχει αλλάξει πάρα πολύ τη διαδικασία έκδοσης διαβατηρίων. Έτσι είναι μόνος και περνά πολύ δύσκολα και είναι δύσκολο να κρατήσει επαφή με τα άτομα που τον βοηθάνε, όπως για παράδειγμα τους εθελοντές του Στεκιού Μεταναστών, που αλλάζουν συνεχώς. Υπήρχε μία γυναίκα εκεί που τον ήξερε και τον βοηθούσε, όμως την τελευταία φορά που την έψαξα δεν ήταν πια εκεί.

-Ήταν πολύ ενδιαφέρον να δούμε τα πορτρέτα και τις ιστορίες τους, γιατί οι περισσότεροι από εμάς, παρόλο που τους βλέπουμε στους δρόμους καθημερινά, δεν ξέρουμε τίποτα και ούτε φανταζόμαστε, ούτε αναρωτιόμαστε τις περισσότερες φορές τι μπορεί να έχουν περάσει.

-Αυτός ήταν ο στόχος του φιλμ. Ήθελα να καταγράψω την ελληνική κρίση μέσα από τα μάτια των προσφύγων, γιατί βρίσκω πως έχει πολλά κοινά με την κατάσταση στην οποία έχουν βρεθεί οι Έλληνες. Όλοι παλεύουν για στέγη, για δουλειά, για ελευθερία. Σίγουρα σε διαφορετικά επίπεδα, όμως όλοι αγωνίζονται για τα ίδια πράγματα. Έτσι με το να συνδέσω τις ιστορίες όλων τους στο ίδιο φιλμ, προσκαλώ το θεατή να τους γνωρίσει και να διαπιστώσει ότι όλοι αντιμετωπίζουν παρόμοιες δυσκολίες.

-Άρα δε θέλατε απλώς να καταγράψετε την κατάσταση της χώρας, αλλά να δώσετε φωνή σε αυτούς τους ανθρώπους που αγωνίζονται.

-Αυτό που συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα νομίζω ότι είναι μία διαδικασία εποικισμού της. Κλέβουν τον πλούτο της. Δε συμβαίνει πουθενά αλλού στην Ευρώπη αυτή τη στιγμή. Νομίζω όμως πως σύντομα θα συμβεί και αλλού, στην Ευρώπη ή στον Καναδά για παράδειγμα. Η αντίσταση των Ελλήνων θα μας διδάξει τι πρέπει να κάνουμε όταν θα έρθει η σειρά μας. Η Ελλάδα έχει γνωρίσει δικτατορίες στο παρελθόν, όμως αυτή που λαμβάνει χώρα τα τελευταία χρόνια, είναι μία κάπως αφηρημένη δικτατορία. Δεν πρόκειται για δικτατορία τυπικά, όμως έχει τις ίδιες συνέπειες στο λαό με μία πραγματική. Απλώς είναι πιο θολή, πιο αφηρημένη και έτσι είναι πιο δύσκολο να αναγνωριστεί ο εχθρός, πράγμα που κάνει και την αντίσταση πιο δύσκολη.

-Η ψήφος δεν έχει καμία δύναμη. Αυτό είναι δικτατορία.

-Ναι, αυτό έγινε με το δημοψήφισμα. Ο Τσίπρας ήλπιζε να χάσει το δημοψήφισμα, ήλπιζε ότι θα νικήσει το “Ναι”. Και βρέθηκε προ εκπλήξεως, και φυσικά έκανε αυτό που σκόπευε να κάνει εξ αρχής. Οι συνέπειες είναι πολύ σκληρές για τον ελληνικό λαό κυρίως, αλλά και για όλη την ευρωπαϊκή Αριστερά. Ο Τσίπρας συμβόλιζε την ελπίδα για αλλαγή. Όμως η αλλαγή δε φαίνεται να μπορεί να έρθει από κανένα πολιτικό σύστημα. Η Αλεξάνδρα στο τέλος της ταινίας μιλά για επανάσταση. Δεν ξέρω ακριβώς τι σημαίνει επανάσταση, αλλά ίσως να είναι αυτό που χρειάζεται για να μετασχηματιστεί αυτό το καθεστώς σκλαβιάς υπό το οποίο βρίσκεται η ελληνική κοινωνία. Και βλέπουμε επίσης τι συμβαίνει στην Τουρκία, στη Συρία και παρακολουθούμε σα θεατές. Όπως έχει δείξει η ιστορία της Ελλάδας και όχι μόνο, η επανάσταση συμβαίνει από εκεί που δεν το περιμένουμε.

-Στο ντοκιμαντέρ είδαμε πλάνα από μία συγκέντρωση της Χρυσής Αυγής. Προσπαθήσατε να μιλήσετε με κανένα μέλος της;

-Όχι. Έδωσα το λόγο στις καθαρίστριες και στους ναυτεργάτες και αυτοί ήταν που μίλησαν για τη Χρυσή Αυγή και για το πώς χρησιμοποίησε την αγανάκτηση του κόσμου υπέρ της. Ξέρω ότι όσοι την ψήφισαν δεν είναι απαραίτητα δολοφόνοι, όμως δεν ήθελα να δείξω το ανθρώπινο πρόσωπό τους. Είναι πολύ περίπλοκο και δεν ήθελα να πάω προς αυτή την κατεύθυνση.

-Δεν πιστεύετε ότι είναι χρήσιμο να δούμε το ανθρώπινο πρόσωπο του “τέρατος”; Να δούμε δηλαδή με τα ίδια μας τα μάτια ότι μπορεί να είναι οπουδήποτε ή οποιοσδήποτε, ένας συνάδελφος που βλέπουμε κάθε μέρα για παράδειγμα.

-Σίγουρα. Η σκηνή με τη συγκέντρωση της Χρυσής Αυγής δημιουργεί ένα παράξενο συναίσθημα, βλέποντας πρόσωπα που σου θυμίζουν ναζί, ειδικά των ηγετών της. Όμως κοιτάμε το πλήθος και μέσα σε αυτό βλέπουμε ένα μικρό αγόρι, στο βλέμμα του οποίου δεν υπάρχει μίσος. Και βλέπουμε άντρες και γυναίκες που είναι καθημερινοί άνθρωποι σαν αυτούς που είδαμε στις άλλες συγκεντρώσεις. Τα συναισθήματα είναι ανάμεικτα, γιατί η σκηνή είναι τρομακτική, όμως κοιτώντας τα πρόσωπα δε φαίνονται τόσο ξένοι και διαφορετικοί. Όπως είπαν οι ναυτεργάτες, είμαστε εμείς, είναι μέσα μας και υπάρχει κίνδυνος να βγει στην επιφάνεια οποιαδήποτε στιγμή. Και το σύστημα το χρησιμοποιεί αυτό το συναίσθημα. Ο κόσμος λέει “ας ψηφίσουμε Δεξιά για να αποδυναμώσουμε τη Χρυσή Αυγή” και έτσι η ύπαρξή της δίνει έδαφος στην επιβολή της πολιτικής της Δεξιάς, επειδή φοβόμαστε το τέρας που παραμονεύει. Έτσι οποιαδήποτε πολιτική της Δεξιάς δε θα είναι ποτέ τόσο τερατώδης όσο η Χρυσή Αυγή.

-Σε μία από τις σκηνές με τους εργάτες του ναυπηγείου, ένας από αυτούς αναφέρεται σε ένα τραγούδι του Μικρούτσικου και στο στίχο που λέει “Κι εκεί που λες αλλάξανε τα πράγματα και σηκώνεις το ποτήρι, αρπάζει, κλέβει τ’ όνειρό σου και του κάνει χαρακίρι”. Ήταν τυχαίο ότι είδαμε αυτή τη σκηνή λίγο πριν τα πλάνα από τους πανηγυρισμούς για την εκλογή του Τσίπρα;

-Όταν οι καθαρίστριες νίκησαν τελικά τον αγώνα τους μετά τις εκλογές και ήταν πλέον χαρούμενες και ικανοποιημένες, μία από αυτές είπε τη φράση “Αν η ψήφος είχε δύναμη, θα ήταν παράνομη”. Και είναι αλήθεια. Και αυτό που μου έκανε εντύπωση είναι το πόσο σωστά και εμπεριστατωμένα μιλούν όλοι στην Ελλάδα για πολιτική. Αυτό μου έκανε πράγματι εντύπωση, γιατί δεν περίμενα ποτέ ότι θα συναντούσα κάτι τέτοιο, ότι ηλικιωμένοι άντρες σαν τους ναυτεργάτες, συγκεντρώνονται για να συζητήσουν για πολιτική. Είναι κάτι που στη χώρα μου δε συμβαίνει. Το πρόβλημα όμως είναι ότι στην Αριστερά όλοι διαφωνούν και τσακώνονται μεταξύ τους και αυτό προσπάθησε να αλλάξει ο ΣΥΡΙΖΑ, συγκεντρώνοντας πολλές διαφορετικές ομάδες, χωρίς αποτέλεσμα παρόλα αυτά. Τα πράγματα κινούνται συνεχώς, χωρίς όμως να αλλάζουν προς το καλύτερο.

-Θα θέλατε να προσθέσετε κάτι για το φιλμ, κάτι που ίσως δεν αναφέρθηκε;

-Όλοι αυτοί οι άνθρωποι που είδαμε στο φιλμ είναι αυτοί που βρέθηκαν στο περιθώριο και παραγκωνίστηκαν, είτε είναι οι πρόσφυγες είτε οι εργάτες. Έχουν λοιπόν κάτι κοινό που είναι το γεγονός ότι δεν τα παρατάνε και αγωνίζονται. Και γι’ αυτό νομίζω ότι το φιλμ δεν είναι στενάχωρο τελικά.

-Πράγματι, είναι σε σημεία δύσκολο και βαρύ, όμως είναι και όμορφο, έχει όμορφες εικόνες της θάλασσας, της τέχνης των δρόμων της Αθήνας, και αυτό το κάνει αισιόδοξο.

-Ο τρόπος που χρησιμοποιώ τη φόρμα νομίζω ότι δεν αφήνει περιθώρια ανάλυσης. Πρόκειται περισσότερο για ένα φιλμ που καθηλώνει το βλέμμα, όχι που αναλύει μία κατάσταση. Η μόνη αφήγηση σε voice over είναι η απαγγελία ποιημάτων, τα οποία δίνουν απαντήσεις στα ερωτήματα σχετικά με την κατάσταση που παρουσιάζει το φιλμ. Προσπάθησα να μπω μέσα σε αυτή. Δεν ήθελα να είμαι εξωτερικός παρατηρητής, και ο μόνος τρόπος που βρήκα για να το καταφέρω αυτό, ήταν μέσω της ποίησης και των τραγουδιών. Και δεν έχει σημασία αν αυτά τα τραγούδια είναι στα ελληνικά ή στα κουρδικά. Μέσω αυτών μοιραζόμαστε συναισθήματα και νιώθουμε ζωντανοί. Και στο τέλος του φιλμ, με τους πρόσφυγες που είναι χαρούμενοι που έχουν φτάσει ζωντανοί, με τα παιδιά που παίζουν, νομίζω πως το φιλμ δίνει ένα αισιόδοξο μήνυμα. Και την ελπίδα για αλλαγή.

Διαβάστε περισσότερα για: